فرضيه اگوست كنت درباره منشأ دين : 19 . اگوست كنت دين را معلول نشناختن علل دانست وتاريخ فكر بشر را به سه دوره اساطيرى ، فلسفى ، علمى تقسيم كرد . بهترين رد نظر او اين است كه اگر اين طور بود بايد طبعاً با ظهور علم ، اعتقاد دينى از ميان برود ، پس چرا امروز اكثر دانشمندان دنيا موحد و خداشناس هستند ؟ . فرضيه راسل و اينكه ترس منشأ پيدايش دين است : 20 . بعضى مانند برتراند راسل منشأ گرايش انسان را به دين ، خوف و ترس مىدانند . طبق نظر اينها نيز بايد با رفتن اين خوفها حس دينى از ميان برود و حال آنكه آزمايش خلاف آن را نشان داده ، انسان عالم و مطمئن از جريان حوادث هولناك نيز در خود علاقه اى به پرستش و عبادت و دعا مىبيند . رد نظريه ترس : : بعلاوه اگر منشأ پرستش ، تنها خوف بود نمىبايست لذتبخش باشد و حال آنكه ما مىبينيم عبادت لذتبخش است . نظريه ماركسيستها در پيدايش دين و رد آن : 21 . پيشروان كمونيستى ، دين را عامل كسب امتيازات طبقاتى دانستند ، گفتند بشر تا وقتى كه به حالت اشتراك مىزيست دين نداشت . وقتى كه جامعه منقسم شد به طبقات ، طبقات ممتاز به هر وسيله اى براى حفظ امتيازات خود متوسل شدند و از آن جمله دين را اختراع كردند . وقتى كه بشر به اشتراك برگردد و امتيازات طبقاتى از ميان برود ، خود به خود دين معدوم مىشود . اينقدر اين قضيه را ساده مىگرفتند كه مىگفتند شما تساوى برقرار كنيد ، دين حاميان خود را از دست مىدهد و خود به خود از ميان مىرود . اما ديديم كه اينطور نبود . تاريخ هم برعكس ، بيش از آنكه دين [ را ] عامل كسب امتيازات طبقاتى معرفى كند ، عامل استيفاى حقوق ضعفا چه به صورت تسخير وجدان آنها [ اقويا ] و چه به صورت درآوردن از چنگال آنها [ معرفى كرده است . ] . اصل توجه به خدا در همه موجودات : 22 . يك مطلب مهم اين است كه مسأله فطرت يعنى توجه به خدا مبتنى بر چه اصل كلىترى است ؟ آن اصل همان توجه فرع به اصل است و توجه جزء به كل و عشق هر چيزى به مبدأ خودش